Volkswagen đặt cược vào đối tác Trung Quốc để cứu vãn hoạt động kinh doanh nhưng không đạt kỳ vọng
06:05 - 26/10/2026
Khi tìm đến hãng xe điện Xpeng vào năm 2023 để giúp vực dậy hoạt động kinh doanh đang sa sút tại Trung Quốc, các lãnh đạo Volkswagen đã ca ngợi mối quan hệ hợp tác này như một con đường tắt giúp nhanh chóng phát triển những mẫu xe phù hợp với thị trường tỷ dân.
Ba năm sau, sản phẩm đầu tiên của liên minh này cho thấy sự sa sút của Volkswagen tại thị trường ô tô lớn nhất thế giới. Theo dữ liệu từ công ty tư vấn ngành ô tô ThinkerCar, mẫu SUV điện ID. UNYX 08 chỉ đạt doanh số trung bình 267 xe mỗi tháng trong giai đoạn từ khi ra mắt vào tháng 4 đến tháng 8/2026. Con số này chỉ bằng một phần nhỏ so với mục tiêu ban đầu của Volkswagen là bán 3.622 xe mỗi tháng trong năm nay.
Màn ra mắt kém khả quan phản ánh cuộc chiến của Volkswagen nhằm khôi phục vị thế tại Trung Quốc, nơi hãng từng thống trị thị trường trong nhiều thập kỷ cho đến năm 2022. Trung Quốc là thách thức cốt lõi trong cuộc khủng hoảng toàn cầu của Volkswagen. Thị trường từng đóng góp gần 50% lợi nhuận của tập đoàn nay chỉ chiếm khoảng 10%. Sự đảo chiều đáng kinh ngạc này đã buộc công ty phải tiến hành cuộc tái cơ cấu lớn nhất trong lịch sử 89 năm.
UNYX 08 cũng làm nổi bật một vấn đề dai dẳng trong chiến lược của Volkswagen tại Trung Quốc. Volkswagen nhận ra thị trường đang chuyển dịch theo hướng ưu tiên công nghệ cao cấp hơn và tìm kiếm các đối tác địa phương để bắt kịp xu hướng.
Trong một tuyên bố, Volkswagen cho biết quan hệ hợp tác với Xpeng đã tạo ra một nền tảng kiến trúc điện mới, được dùng làm cơ sở cho các mẫu ô tô sản xuất tại Trung Quốc và hỗ trợ đẩy nhanh quá trình phát triển xe. Theo Volkswagen, dự án này được hoàn thành trong thời gian kỷ lục 18 tháng. Hãng cũng nói thêm rằng UNYX 08 và UNYX 09 chính là những kết quả của mối quan hệ hợp tác này.
Tuy nhiên, hãng xe Đức vẫn gặp khó khăn trong việc biến những khoản đặt cược này thành thành công về mặt thương mại. Các vấn đề của UNYX 08 bắt đầu từ chính mẫu xe này. Mẫu xe ra mắt với giá khoảng 34.260 USD nhưng không cung cấp các tính năng tiên tiến bằng những đối thủ Trung Quốc cùng tầm giá. Xiaomi YU7 sở hữu gói cảm biến hiện đại trong khi Zeekr 7X hỗ trợ sạc nhanh. Theo ThinkerCar, từ tháng 4-8/2026, Xiaomi bán được gần 57.000 chiếc YU7 và Zeekr bán hơn 21.000 chiếc 7X trong khi doanh số của Volkswagen UNYX 08 chỉ đạt khoảng 1.300 xe.
“Khách hàng Trung Quốc đặt câu hỏi: Tại sao phải mua một chiếc xe Đức đắt tiền nếu họ có thể sở hữu công nghệ tương tự với mức giá rẻ hơn nhiều?”, ông Pedro Pacheco, Phó Chủ tịch phụ trách nghiên cứu tại Gartner, cho biết.
Stephen Reitman, chuyên gia phân tích ngành ô tô tại Bernstein, nhớ lại Volkswagen từng giới thiệu các bản dựng trên máy tính của những mẫu xe phát triển cùng Xpeng cho giới phân tích vào tháng 4/2024. “Ngày hôm sau, chúng tôi đến triển lãm ô tô Bắc Kinh và về cơ bản có thể thấy những thiết kế tương tự đã xuất hiện trên thị trường”, ông Reitman nói.
Theo 5 người am hiểu vấn đề trao đổi với Reuters, việc đánh cược vào hệ thống phân phối cũng khiến những thách thức đối với sản phẩm trở nên nghiêm trọng hơn. Hãng chủ yếu bán UNYX 08 thông qua một mạng lưới đại lý riêng mới thành lập do liên doanh chuyên về xe điện Volkswagen An Huy vận hành thay vì tận dụng hơn 3.000 đại lý mà hãng đang nắm trong tay cùng các đối tác liên doanh FAW và SAIC. Mạng lưới nhỏ hơn nhiều của Volkswagen An Huy khiến không ít người tiêu dùng Trung Quốc thậm chí không biết mẫu xe này tồn tại.
Hãng cho biết doanh số của các mẫu xe do Volkswagen An Huy phân phối bao gồm cả UNYX 06 và 07, đang tăng trưởng. Đơn vị này đã mở rộng mạng lưới bán hàng lên 166 điểm và đang hợp tác với FAW-Volkswagen tại một số đại lý được lựa chọn. Theo Volkswagen, hướng đi này nhằm tiếp cận nhiều khách hàng hơn.
Đối với Volkswagen, mối quan hệ hợp tác với Xpeng nối tiếp hàng loạt dự án liên doanh gặp khó khăn, cơ hội bị bỏ lỡ và sáng kiến bị hủy bỏ tại Trung Quốc, trải rộng từ pin, công nghệ lái tự động, hạ tầng sạc, phần mềm cho đến cả ô tô bay.
“Volkswagen đã quá chậm trong việc xây dựng những năng lực mà họ cần có ở thời điểm hiện tại”, ông Stefan Bratzel, nhà sáng lập kiêm Giám đốc viện nghiên cứu có tên Trung tâm Quản lý Ô tô tại Đức, nhận định.
Tình thế khó khăn này cũng đang đặt ra thách thức cho gần như mọi hãng xe nước ngoài tại Trung Quốc. Bị tụt hậu về phần mềm, pin và nền tảng xe, các thương hiệu nước ngoài đã tìm đến đối tác Trung Quốc để duy trì khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, việc tiếp cận công nghệ Trung Quốc không đảm bảo họ có thể bắt kịp các đối thủ địa phương về tốc độ, khả năng triển khai hay sức hấp dẫn đối với người tiêu dùng.
Các thương hiệu Trung Quốc, dẫn đầu là BYD và Geely, đã gia tăng thị phần nhờ đưa những mẫu xe tích hợp nhiều phần mềm ra thị trường nhanh hơn và thường có giá thấp hơn. Điều này buộc những đối thủ từng thống trị thị trường, trong đó có Volkswagen và Toyota, phải nỗ lực duy trì vị thế.
Một canh bạc lớn khác
Bất chấp sự đón nhận kém tích cực dành cho UNYX 08, Volkswagen vẫn đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng tương tự cho mẫu xe tiếp theo phát triển cùng Xpeng là UNYX 09. Mẫu sedan thuần điện này đã chính thức có mặt tại các đại lý Trung Quốc trong tháng 10/2026 này.
Volkswagen UNYX 09 cũng là mẫu xe được phát triển cùng với Xpeng.
Các tài liệu hoạch định sản phẩm của công ty từ đầu năm nay dự báo doanh số trung bình của UNYX 09 sẽ đạt gần 4.900 xe mỗi tháng và sản lượng bán hàng hằng năm vượt 90.000 xe vào năm 2034.
Theo hai người am hiểu về quy trình hoạch định của Volkswagen, những dự báo đầy tham vọng có thể đóng vai trò thiết yếu trong việc xin phê duyệt mẫu xe mới từ trụ sở chính tại Wolfsburg. Điều này có thể khuyến khích các nhà quản lý đưa ra những dự báo lạc quan.
Các tài liệu hoạch định cho thấy Volkswagen ban đầu dự kiến bán 32.600 chiếc UNYX 08 đến hết năm 2026 và 70.400 chiếc trong năm tiếp theo. Những kế hoạch được lập vào năm 2024 này cũng cho thấy hãng dự kiến doanh số hằng năm sẽ vượt 120.000 xe ở giai đoạn sau trong vòng đời sản phẩm.
Tuy nhiên, vào đầu năm nay, Volkswagen đã cắt giảm hơn 60% dự báo doanh số năm 2026 xuống còn 12.300 xe. Dù vậy, hãng vẫn dự báo bán được 64.000 xe trong năm 2027, thấp hơn khoảng 10% so với mục tiêu ban đầu. Trong những tuần gần đây, Volkswagen đã quảng cáo UNYX 08 với mức giảm giá 17% so với con số vào thời điểm ra mắt.
Volkswagen đã nhìn thấy những biến động tại Trung Quốc từ trước. Trong một buổi thuyết trình dành cho các nhà đầu tư và cổ đông vào năm 2019, Volkswagen cho biết hãng đang chuẩn bị gần 40 mẫu xe năng lượng mới sản xuất tại địa phương, bao gồm xe điện và xe hybrid cắm sạc, vào năm 2025. Hãng cũng đặt mục tiêu giao 1,5 triệu xe tại Trung Quốc trong năm đó. Tuy nhiên, theo dữ liệu của công ty, Volkswagen chỉ đạt chưa đến 1/10 mục tiêu này khi giao 115.500 xe thuần điện tại Trung Quốc trong năm ngoái.
Theo 3 người am hiểu vấn đề, cùng các hồ sơ doanh nghiệp và thông báo công khai, khi thị trường xe điện Trung Quốc tăng tốc, Volkswagen đã tìm hiểu nhiều phương án hợp tác với các doanh nghiệp địa phương với hy vọng tiếp cận tốc độ phát triển và chuyên môn mà hãng còn thiếu. Công ty gọi cách tiếp cận này là “kết hôn và ly hôn, tức là thiết lập liên minh với các doanh nghiệp địa phương để học hỏi từ họ, sau đó rút lui khi đã tiếp thu được những gì cần thiết.
Trong khoảng thời gian ông Ralf Brandstaetter trở thành Giám đốc điều hành Volkswagen Trung Quốc vào tháng 8/2022, hãng đã tìm hiểu khả năng hợp tác với BYD, trong đó có phương án sử dụng nền tảng của mẫu Dolphin cho thương hiệu Jetta. Những nỗ lực này trước đây chưa từng được đưa tin.
Trong quá trình thẩm định, các nhân viên Volkswagen nghiên cứu tình hình tài chính của BYD đã rất bất ngờ trước chi phí sản xuất thấp hơn của hãng xe Trung Quốc. Tuy nhiên, BYD không quan tâm đến việc hợp tác.
Đến năm 2023, hãng xe điện Trung Quốc đã giành lấy vị trí dẫn đầu doanh số tại Trung Quốc từ Volkswagen. Cũng trong năm đó, Volkswagen tìm hiểu khả năng hợp tác với Leapmotor. Tuy nhiên, tập đoàn Stellantis cuối cùng đã đạt được thỏa thuận với Leapmotor vào cuối năm 2023.
Một số mối quan hệ hợp tác đã thành hiện thực lại tạo ra những vấn đề mới thay vì giải quyết các vấn đề cũ. Reuters đưa tin vào hồi tháng 7 rằng dự án ô tô bay bị Volkswagen hủy bỏ đã vướng vào các tranh chấp pháp lý với một đối tác Trung Quốc.
Một dự án hợp tác với công ty khởi nghiệp Trung Quốc Du-Power nhằm xây dựng các trạm sạc nhanh cũng gặp trục trặc. Được triển khai vào năm 2020, dự án kết thúc trong bối cảnh xảy ra tranh chấp giữa các cổ đông, kiện tụng và khiếu nại từ nhà cung cấp về các hóa đơn chưa được thanh toán. Năm 2024, công ty khởi nghiệp này kiện Volkswagen Trung Quốc cùng các lãnh đạo và thành viên hội đồng quản trị của liên doanh, cáo buộc họ gây tổn hại đến lợi ích kinh doanh của họ. Volkswagen nói với Reuters rằng Tòa án Nhân dân Tối cao Trung Quốc đã bác bỏ các khiếu nại của công ty khởi nghiệp này vào tháng 3/2026.
Sự thu hẹp đặc biệt
Ở một khía cạnh nào đó, tình thế khó khăn của Volkswagen cho thấy sự thành công trong chính sách công nghiệp của Trung Quốc. Để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường, Volkswagen hợp tác với các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, chia sẻ công nghệ và đầu tư, nhưng cuối cùng lại bị các doanh nghiệp địa phương vượt mặt về doanh số. Những canh bạc đầy trắc trở đó hiện va chạm với một thị trường đang biến động mạnh sau nhiều năm tăng trưởng với tốc độ chóng mặt.
Trong thông điệp gửi nhân viên ngày 10/9/2026, ông Brandstaetter mô tả ngành công nghiệp đang đối mặt với sự thu hẹp đặc biệt. Ông cho biết Volkswagen dự kiến thị trường xe du lịch Trung Quốc sẽ giảm 20% trong năm nay, tương đương khoảng 4,5 triệu xe.
Lãnh đạo Volkswagen dự đoán thị trường ô tô Trung Quốc sẽ thu hẹp.
Ông Brandstaetter cho biết biên lợi nhuận của toàn ngành đã tụt xuống còn 1,5%, chu kỳ sản phẩm rút ngắn từ 7 năm xuống còn 3 năm trong khi các mẫu xe điện mới chứng kiến doanh số sụt giảm mạnh chỉ sau 3 tháng.
Theo vị lãnh đạo này, Volkswagen cần khẩn trương “điều chỉnh năng lực sản xuất phù hợp với thực tế thị trường” và loại bỏ “sự trùng lặp không cần thiết” giữa các thương hiệu cũng như đơn vị tại Trung Quốc. Đây là sự nhìn nhận trực diện về một cuộc khủng hoảng đã hình thành trong nhiều năm.
Vào năm 2019, cứ 5 chiếc xe du lịch bán ra tại Trung Quốc thì có một chiếc mang thương hiệu Volkswagen. Trong 8 tháng đầu năm nay, thị phần của tập đoàn Đức đã giảm xuống còn 10%, theo Hiệp hội Ô tô Du lịch Trung Quốc.
Điểm khác biệt trong tình cảnh khó khăn của Volkswagen là mức độ phụ thuộc sâu sắc vào Trung Quốc và những trở ngại trong việc triển khai một cuộc chuyển đổi quyết liệt tại thị trường hiện do các doanh nghiệp nội địa thống trị. Điều đó khiến quyết định đặt cược vào Xpeng trở nên đặc biệt quan trọng.
Một cựu nhân sự Volkswagen đã so sánh tình cảnh của Volkswagen với Nokia, Kodak và BlackBerry khi ban lãnh đạo các công ty này từng cho rằng thương hiệu của họ sẽ tiếp tục tồn tại vững chắc ngay cả khi thị trường chuyển dịch sang các đối thủ Trung Quốc có công nghệ vượt trội và chu kỳ đổi mới nhanh hơn. Ông Bill Russo, nhà sáng lập công ty tư vấn Automobility có trụ sở tại Thượng Hải, cho rằng phép so sánh này là lời cảnh báo hữu ích nhưng chưa phải một phán quyết cuối cùng. Theo ông, Volkswagen vẫn còn con đường để phục hồi. Tuy nhiên, rủi ro nằm ở chỗ “thị trường thay đổi nhanh hơn khả năng tự đổi mới của công ty”, ông nói thêm.
