Tranh cãi xung quanh kiến nghị giảm độ sáng của đèn pha để tránh chói mắt

Nếu thường xuyên lái xe ban đêm, hẳn đã không ít lần bạn bực bội khi đối diện với một chiếc SUV có đèn pha sáng như đèn sân vận động. Sự khó chịu của người tham gia giao thông đã lọt vào tầm ngắm của các nhà lập pháp ở Canada và Mỹ. Do đó, họ đã lên tiếng kêu gọi kiểm soát lại độ sáng của đèn pha hiện đại.

Theo tờ National Post, tại Canada, Nghị sĩ hội đồng thành phố Vancouver Sean Orr đã đưa ra một kiến nghị nhằm giải quyết hàng loạt phản ánh của tài xế về việc bị chói mắt, mất tập trung khi lái xe ban đêm. Ở bên kia biên giới, hạ nghị sĩ Mỹ Marie Gluesenkamp Perez cũng từng bày tỏ lo ngại tương tự trong năm ngoái.

Mục tiêu của những động thái này khá rõ ràng: giảm độ chói của đèn LED hiện đại vốn sáng hơn đèn HID trước đây và “một trời một vực” so với bóng Halogen truyền thống để việc lái xe ban đêm bớt cảm giác như nhìn thẳng vào mặt trời.

Tuy nhiên, vấn đề không đơn giản như vậy. Độ chói không chỉ phụ thuộc vào mức sáng tuyệt đối, mà còn do ánh sáng tản mát lọt vào mắt người đối diện. Quan trọng hơn, các nhà nghiên cứu an toàn giao thông cho rằng dữ liệu thực tế không ủng hộ quan điểm coi đèn pha sáng là một “khủng hoảng an toàn”.

Tranh cãi xung quanh kiến nghị giảm độ sáng của đèn pha để tránh chói mắt.

Theo phân tích của Viện Bảo hiểm An toàn Giao thông Đường Bộ Mỹ (IIHS), trong giai đoạn từ năm 2015-2023, hiện tượng chói đèn chỉ được ghi nhận trong khoảng 1-2 vũ trên 1.000 vụ tai nạn ban đêm tại nhiều bang của nước này. Đáng chú ý, dù đèn pha ngày càng sáng hơn và tầm nhìn được cải thiện trong cùng thời kỳ, tỷ lệ tai nạn liên quan đến chói mắt hầu như không thay đổi.

Ngược lại, đèn pha tốt hơn, chiếu sáng xa và rõ hơn, đang cho thấy tác động tích cực rõ rệt. Những xe được IIHS xếp hạng cao ở hạng mục đèn pha có tỷ lệ tai nạn ban đêm do tự gây ra thấp hơn đáng kể. Đồng thời, vụ va chạm với người đi bộ trong điều kiện thiếu sáng cũng giảm xuống.

So sánh đèn pha LED và đèn pha Halogen của Hyundai Kona đời 2018-2021.

Nói cách khác, dù ánh sáng quá chói có thể gây khó chịu thì việc không nhìn rõ đường do đèn kém chất lượng, hạ tầng và bảo trì đường sá yếu mới là vấn đề an toàn nghiêm trọng hơn. IIHS nhấn mạnh: tầm nhìn không đủ là nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ tai nạn hơn so với đèn pha quá sáng.

Dữ liệu cho thấy tình trạng tài xế bị chói mắt vì đèn pha không phân bố đồng đều. Tình trạng này xuất hiện nhiều hơn trên các tuyến đường hai làn không có dải phân cách, trong điều kiện mặt đường ướt và ở nhóm tài xế lớn tuổi, đặc biệt là trên 70 tuổi vốn nhạy cảm hơn với ánh sáng mạnh.

Điều này không có nghĩa ngành ô tô được “miễn trách nhiệm”. Chính chương trình đánh giá đèn pha của IIHS vốn trao giải thưởng cho khả năng chiếu sáng tốt cũng phạt nặng các hệ thống gây chói quá mức. Nhờ đó, các hãng xe đã có điều chỉnh. Vào năm 2017, có đến hơn 20% hệ thống đèn pha ô tô được IIHS thử nghiệm bị đánh giá là gây chói quá mức. Đến năm 2025, tỷ lệ này chỉ còn vài phần trăm.

Các công nghệ hỗ trợ lái hiện đại cũng được kỳ vọng sẽ tiếp tục giảm vấn đề này. Hệ thống tự động điều chỉnh đèn pha giúp tránh làm chói xe đối diện, trong khi hỗ trợ giữ làn và ngăn xe rời làn có thể giảm mạnh những vụ tai nạn “tự đâm” liên quan đến chói mắt.

Cuộc tranh luận vì thế vẫn còn chưa ngã ngũ: liệu các nhà lập pháp có nên buộc các hãng xe giảm độ sáng đèn pha, hay đèn LED hiện đại vẫn là người hùng thầm lặng của an toàn ban đêm? Câu trả lời có lẽ nằm ở sự cân bằng giữa chiếu sáng hiệu quả và kiểm soát tình trạng chói thay vì đơn giản là giảm độ sáng của đèn pha.