Cục Đăng kiểm lý giải việc yêu cầu ký cam kết khi đo khí thải xe máy dầu

Từ ngày 1/3/2026, hoạt động kiểm tra khí thải ô tô được triển khai theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 85:2025/BNNMT và lộ trình quy định tại Quyết định 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ngay trong những ngày đầu áp dụng đã xuất hiện phản ánh về việc một số chủ phương tiện, đặc biệt là xe sử dụng động cơ diesel, phải ký biên bản cam kết trước khi thực hiện đo khí thải.

Trong bản cam kết nêu rõ chủ xe xác nhận rằng mình tự nguyện yêu cầu cơ quan đăng kiểm đo khí thải để phục vụ công tác kiểm định. Đồng thời, chủ xe cũng phải chịu trách nhiệm và tự chi trả chi phí sửa chữa trong trường hợp không may gặp "rủi ro kỹ thuật" có thể phát sinh đối với các trường hợp xe khi đạp hết chân ga có tốc độ quay lớn nhất của động cơ vượt quá giới hạn tốc độ quay lớn nhất theo quy định của nhà sản xuất, đặc biệt là đối với các trường hợp động cơ cũ, động cơ không được bảo dưỡng đúng quy định. Điều này đã khiến không ít người dùng ô tô máy dầu cảm thấy hoang mang và lo lắng.

Ảnh chụp bản cam kết được lan truyền trên mạng.

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Tô An - Cục phó Cục Đăng kiểm Việt Nam - đã làm rõ nguyên nhân phía sau của yêu cầu ký biên bản cam kết này. Theo đại diện của Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy chuẩn mới phân loại kết quả kiểm tra khí thải thành 5 mức, tương ứng từng năm sản xuất và có lộ trình áp dụng riêng đối với Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. Quy trình đo được thực hiện căn cứ theo tiêu chuẩn quốc gia phù hợp với từng loại động cơ, bao gồm động cơ cháy do nén (máy dầu) và động cơ cháy cưỡng bức (máy xăng).

Đối với xe máy dầu, việc kiểm tra được tiến hành theo phương pháp gia tốc tự do. Theo đó, đăng kiểm viên sẽ đạp hết hành trình của bàn đạp ga để động cơ đạt tốc độ quay lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất. Đây là thao tác bắt buộc nhằm bảo đảm kết quả đo đáp ứng đúng yêu cầu kỹ thuật.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý cho biết trên thực tế nhiều phương tiện đã qua sử dụng không được bảo dưỡng đầy đủ, thậm chí bộ điều tốc được dùng để kiểm soát giới hạn vòng tua có thể bị hư hỏng hoặc sai lệch thông số. Trong trường hợp này, vòng quay thực tế có khả năng vượt quá mức thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ hỏng hóc nghiêm trọng như gãy tay biên hoặc vỡ nắp xi-lanh.

Ông Nguyễn Tô An cho biết trong bối cảnh Trung tâm đăng kiểm chưa có đủ dữ liệu kỹ thuật từ nhà sản xuất để đối chiếu, việc yêu cầu chủ xe ký cam kết chỉ là giải pháp tạm thời. Biện pháp này chỉ được áp dụng khi xe bị nghi ngờ là có vòng quay thực tế có thể vượt giới hạn thiết kế.

Cục Đăng kiểm lý giải việc yêu cầu ký cam kết khi đo khí thải xe máy dầu (ảnh minh họa)

Trước khi tiến hành đo, đăng kiểm viên phải kiểm tra một loạt điều kiện kỹ thuật như mức dầu bôi trơn, nhiệt độ dầu đạt tối thiểu 60 độ C, không xuất hiện tiếng gõ bất thường, không có dấu hiệu tắc nghẽn hay hiện tượng tăng tốc mất kiểm soát. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, quá trình kiểm tra sẽ dừng lại để chủ phương tiện khắc phục.

Trường hợp kim đồng hồ vòng tua chạm “vùng đỏ” (khu vực cảnh báo nguy hiểm do nhà sản xuất thiết lập) sẽ được xử lý theo từng tình huống cụ thể. Nếu xác định vòng quay chưa vượt quá giới hạn thiết kế, việc đo vẫn được thực hiện. Nếu chưa đủ căn cứ xác định thông số tối đa, đăng kiểm viên phải giải thích rõ và hướng dẫn chủ xe kiểm tra, điều chỉnh bộ điều tốc. Chỉ khi chủ xe vẫn đề nghị tiếp tục kiểm định trong điều kiện chưa có dữ liệu xác nhận thì mới yêu cầu ký cam kết. Ngược lại, nếu có cơ sở cho thấy vòng quay đã vượt quá giới hạn kỹ thuật, trung tâm đăng kiểm sẽ từ chối thực hiện đo khí thải, kể cả khi chủ xe đồng ý ký cam kết.

Lãnh đạo Cục Đăng kiểm Việt Nam nhấn mạnh biên bản cam kết chỉ được áp dụng đúng trong phạm vi nêu trên. Trường hợp cơ sở đăng kiểm yêu cầu ký cam kết ngoài tình huống này hoặc không giải thích rõ lý do được xác định là thực hiện không đúng hướng dẫn của cơ quan quản lý.

Về khái niệm vòng quay tối đa, ông Nguyễn Tô An cho biết đây là thông số kỹ thuật do nhà sản xuất quy định nhằm bảo đảm động cơ vận hành an toàn. Bộ điều tốc có chức năng duy trì tốc độ quay không vượt ngưỡng cho phép. Phần lớn xe máy dầu hiện nay đều được trang bị đồng hồ báo vòng tua với khu vực “vùng đỏ” để cảnh báo người lái tránh vận hành ở ngưỡng nguy hiểm.

Tuy nhiên, theo cơ quan đăng kiểm, không ít chủ phương tiện chưa chú trọng bảo dưỡng bộ điều tốc hoặc sửa chữa tại cơ sở không chính hãng, dẫn đến nguy cơ sai lệch thông số kỹ thuật. Bên cạnh đó, hệ thống dữ liệu hiện tại của các trung tâm đăng kiểm chưa có đầy đủ thông tin về vòng quay tối đa theo thiết kế của từng mẫu xe. Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết đang phối hợp với các nhà sản xuất để bổ sung cơ sở dữ liệu này. Khi thông tin được hoàn thiện, việc yêu cầu ký cam kết trước khi đo khí thải sẽ không còn cần thiết.

Theo đại diện cơ quan quản lý, mục tiêu của quy định mới không chỉ dừng ở kiểm soát phát thải mà còn nhằm bảo đảm an toàn kỹ thuật cho phương tiện. Việc bảo dưỡng định kỳ và kiểm soát đúng vòng quay tối đa được cho là góp phần kéo dài tuổi thọ động cơ, giảm lượng khí thải ra môi trường, hạn chế tình trạng không đạt kiểm định cũng như giảm thiểu hư hỏng trong quá trình sử dụng.

Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện dữ liệu và ban hành hướng dẫn thống nhất, bảo đảm quá trình triển khai minh bạch, đúng quy định và tạo thuận lợi cho người dân.